SISTEM PEMBESAR DI PERAK

Negeri Perak adalah antara negeri Melayu yang mempunyai bilangan pembesar yang ramai. Pada umumnya corak politik di negeri Perak hampir sama dengannegeri Melaka. Namun, perbezaan yang ketara ialah dari segi kedudukan pembesar yang dibahagikan kepada Sistem Pembesar Empat Lipatan. Gelaran pembesarnegeri terbahagi kepada empat peringkat, iaitu Orang Besar Empat,Orang Besar Lapan, Orang Besar Enam Belas dan Orang Besar Tiga Puluh Dua.Antara para pembesar ini, Orang Besar Empat adalah pembesar yang paling berkuasa. Mereka terdiri daripada Orang Kaya Bendahara Seri Maharaja,Orang Kaya Besar Maharaja Diraja, Orang Kaya Temenggung Paduka Raja dan Orang Kaya Menteri Paduka Tuan. Jawatan Bendahara suatu ketika pernah dijadikan satu jawatan diraja, iaitu dalam tingkat ketiga selepas Raja Muda dengan gelaran Tuanku Raja Bendahara Wakilus-Sultan Wazirul-Kabir. Nama jawatan tersebut telah dimansuhkan dan kini tarafnya diletakkan dalam susunan Orang Besar Berempat dan dikenali dengan gelaran Orang Kaya Bendahara Seri Maharaja orang Besar Berempat merupakan pemimpin kanan dalam pentadbiran negeri. Mereka berkuasa di daerah masing-masing dan juga dalam pentadbiran kerajaan. Bendahara pernah menjadi pemangku Sultan dan bertanggungjawab

dallm menentukan perlantikan sultan yang baru. Temenggung berkuasa sebagai Ketua Mukim Kota Lama dan orang Kaya Besar bertanggungiawab dalam menyelenggarakan istana. sementara Menteri pula berkuasa penuh di Larut.

ORANG BESAR BERLAPAN

Orang Kaya Balai Maharaja Lela (pembesar daerah Pasir Salak)

Laksamana Orang Kaya (pembesar daerah Durian Sebatang)

Orang Kaya Syahbandar (pembesar daerah di muara Sungai perak)

Panglima Kinta Seri Amarbangsa (pembesar daerah Kinta)

Seri Akar Di Raja (Dato'Sagor) -(pembesar daerah Kampung Gajah)

Panglima Bukit Gantang Seri Amar Diraja -(Jawatan ini kosong semenjak tahun 1871)

Seri Adika Raja- (biasanya dipegang oleh seorang zuriat yang utama dalam daerah paling hulu Sungai perak)

Imam Paduka Tuan -(jawatan agama)

Selepas susunan orang Besar Berempat ialah orang Besar Berlapan. Mereka terdiri daripada orang Kaya Balai Maharaja Lela, Laksamana orang Kaya, orang Kaya syahbandar, Panglima Kinta seri Amarbangsa, seri Akar di Raja (Dato'sagor), Panglima Bukit Gantang seri Amar Diraja, seriAdika Raja dan Imam Paduka Tuan. Semua pembesar berkuasa di daerah masing-masing, kecuali Imam paduka Tuan yang merupakan jawatan satu agama.

Di bawah lapisan Orang Besar Berlapan ialah Orang Besar Enam Belas dan Orang Besar Tiga Puluh Dua. Walaupun tiada senarai tertentu tentang Pembesar Enam Belas dan Pembesar Tiga Puluh Dua, tetapi jawatan ini dikatakan muncul menjelang awal abad ke-20. Pembesar daripada kedua-dua lapisan ini mendapat gelaran daripada pihakyangberkaitan dengan kerabat Orang Besar Berempat dan Orang Besar Berlapan. Mereka turut memainkan perana penting dalam pentadbiran negeri.

      Tradisi negeri Perak menggambarkan kecenderungan teori politik orang Melayu dengan menggunakan gandaan angka empat. Teori ini memerlukan penggandaan angka empat serta sesuatu jawatan yang telah ada sentiasa dikekalkan untuk mencukupkan bilangan yang dikehendaki. Walaupun terdapat banyak jawatan yang diwujudkan mengikut sistem Empat Lipatan ini, iaitu secara keseluruhannya berjumlah 60 jawatan, tetapi pada amalannya hanya terdapat lebih kurang dua belas jawatan pembesar kesemuanya.[4]

      Kesemua pembesar dilantik oleh sultan melalui surat kuasa atau surat tauliah serta pemberian sebilah pedang sebagai lambang jawatan. Ini bermakna, wujud hubungan dua hala antara sultan dengan para pembesar.Sultan melantik para pembesar negeri, manakala para pembesar negeri pula berkuasa untuk melantik sultan. Selain itu, para pembesar di Perak mempunyai pengaruh yang kuat dalam menentukan perlantikan seseorang bakal sultan. Mereka boleh mengenepikan mana-mana bakal sultan yang tidak disukai. Misalnya pada tahun 1871, RajaYusuf gagal menjadi sultan kerana baginda telah gagal mendapat sokongan dan diketepikan oleh para pembesar.

      Apabila seseorang pembesar diberi surat tauliah bermakna mereka berkuasa untuk mentadbirkan daerah masing-masing, menjalankan kuasa perundangan, pertahanan dan memungUt cukai. Selain itu, mereka juga bertanggungjawab terhadap adat istiadat dan dibantu oleh beberapa orang timbalan dalam menjalankan tugas harian masing-masing.

---

[4] Ibid,22.

Hierarki Pembesar di Tanah Melayu pada abad ke-19

dimansuhkan dan kini tarafnya diletakkan dalam susunan Orang Besar Berempat dan dikenali dengan gelaran Orang Kaya Bendahara Seri Maharaja orang Besar Berempat merupakan pemimpin kanan dalam pentadbiran negeri. Mereka berkuasa di daerah masing-masing dan juga dalam pentadbiran kerajaan. Bendahara pernah menjadi pemangku Sultan dan bertanggungjawab

dalam menentukan perlantikan sultan yang baru. Temenggung berkuasa sebagai Ketua Mukim Kota Lama dan orang Kaya Besar bertanggungiawab dalam menyelenggarakan istana. sementara Menteri pula berkuasa penuh di Larut.

ORANG BESAR BERLAPAN

Orang Kaya Balai Maharaja Lela (pembesar daerah Pasir Salak)

Laksamana Orang Kaya (pembesar daerah Durian Sebatang)

Orang Kaya Syahbandar (pembesar daerah di muara Sungai perak)

Panglima Kinta Seri Amarbangsa (pembesar daerah Kinta)

Seri Akar Di Raja (Dato'Sagor) -(pembesar daerah Kampung Gajah)

Panglima Bukit Gantang Seri Amar Diraja -(Jawatan ini kosong semenjak tahun 1871)

Seri Adika Raja- (biasanya dipegang oleh seorang zuriat yang utama dalam daerah paling hulu Sungai perak)

Imam Paduka Tuan -(jawatan agama)

Selepas susunan orang Besar Berempat ialah orang Besar Berlapan. Mereka terdiri daripada orang Kaya Balai Maharaja Lela, Laksamana orang Kaya, orang Kaya syahbandar, Panglima Kinta seri Amarbangsa, seri Akar di Raja (Dato'sagor), Panglima Bukit Gantang seri Amar Diraja, seriAdika Raja dan Imam Paduka Tuan. Semua pembesar berkuasa di daerah masing-masing, kecuali Imam paduka Tuan yang merupakan jawatan satu agama.

Di bawah lapisan Orang Besar Berlapan ialah Orang Besar Enam Belas dan Orang Besar Tiga Puluh Dua. Walaupun tiada senarai tertentu tentang Pembesar Enam Belas dan Pembesar Tiga Puluh Dua, tetapi jawatan ini dikatakan muncul menjelang awal abad ke-20. Pembesar daripada kedua-dua lapisan ini mendapat gelaran daripada pihakyangberkaitan dengan kerabat Orang Besar Berempat dan Orang Besar Berlapan. Mereka turut memainkan perana penting dalam pentadbiran negeri.

      Tradisi negeri Perak menggambarkan kecenderungan teori politik orang Melayu dengan menggunakan gandaan angka empat. Teori ini memerlukan penggandaan angka empat serta sesuatu jawatan yang telah ada sentiasa dikekalkan untuk mencukupkan bilangan yang dikehendaki. Walaupun terdapat banyak jawatan yang diwujudkan mengikut sistem Empat Lipatan ini, iaitu secara keseluruhannya berjumlah 60 jawatan, tetapi pada amalannya hanya terdapat lebih kurang dua belas jawatan pembesar kesemuanya.[4]

      Kesemua pembesar dilantik oleh sultan melalui surat kuasa atau surat tauliah serta pemberian sebilah pedang sebagai lambang jawatan. Ini bermakna, wujud hubungan dua hala antara sultan dengan para pembesar.Sultan melantik para pembesar negeri, manakala para pembesar negeri pula berkuasa untuk melantik sultan. Selain itu, para pembesar di Perak mempunyai pengaruh yang kuat dalam menentukan perlantikan seseorang bakal sultan. Mereka boleh mengenepikan mana-mana bakal sultan yang tidak disukai. Misalnya pada tahun 1871, RajaYusuf gagal menjadi sultan kerana baginda telah gagal mendapat sokongan dan diketepikan oleh para pembesar.

      Apabila seseorang pembesar diberi surat tauliah bermakna mereka berkuasa untuk mentadbirkan daerah masing-masing, menjalankan kuasa perundangan, pertahanan dan memungUt cukai. Selain itu, mereka juga bertanggungjawab terhadap adat istiadat dan dibantu oleh beberapa orang timbalan dalam menjalankan tugas harian masing-masing.

---

[4] Ibid,22.

BAHAGIAN A: SEJARAH MALAYSIA

1.Masyarakat

1.1 Institusi pemerintahan

1.1.1 Raja

a)Menjelaskan konsep dan peranan raja pada abad ke-19

1.1.2 Pembesar

a)konsep pembesar.

      Istilah pembesar merujuk kepada mereka yang dilantik oleh raja untuk memegang sesuatu jawatan dalam pentadbiran kerajaan dengan diberi tugas-tugas tertentu untuk dilaksanakan. Perlantikan ini bertujuan bagi mewujudkan satu sistem pentadbiran yang teratur serta menjamin keselamatan dan kemakmuran negeri secara berterusan. Sistem pembesar adalah sebahagian daripada struktur pemerintahan yang terdapat di Negeri-negeri Melayu. Sistem ini digubal berasaskan Sistem Pembesar Empat Lipatan pada zaman kerajaan Melayu Melaka. Sistem Pembesar Empat Lipatan diikuti oleh hampir semua negeri di Tanah Melayu, kecuali Negeri Sembilan. Meskipun begitu, gelaran pembesar yang digunakan berbeza antara negeri dengan negeri yang lain.[1]

Hierarki pembesar di Tanah Melayu pada ke-19.

      Pada umumnya, negeri-negeri Melayu mengamalkan sistem pembesar yang berasaskan Sistem Pembesar Empat Lipatan. Pembesar Empat dibantu oleh Pembesar Lapan . Manakala Pembesar lapan dibantu oleh Pembesar Enam Belas dan Pembesar Tiga Puluh Dua.[2]Sistem ini diwarisi daripada  pemerintahan Kesultanan Melayu Melaka, bukan sahaja mempunyai persamaan dari segi struktur politiknya, tetapi juga termasuk gelaran jawatan pembesar. Negeri-negeri seperti Johor, Perak, Pahang dan Kedah derigan jelas mengikut Sistem Pembesar Empat Lipatan seperti yang diamalkan di Melaka.

       Sementara itu di negeri-negeri lain, sistem pembesarnya tidak banyak berbeza dengan sistem yang diamalkan di Melaka, kecuali dari segi gelaran pembesar-pembesarnya sahaja. Sebelum wujudnya sistem beraja dan institusi kesultanan, di negeri Kedah, misalnya terdapat dua orang pembesar yang bergelar Tun Dermadewa dan Tun Perkasa. Berdasarkan sistem beraja, gelaran pembesar yang biasanya digunakan ialah Bendahara, Laksamana, Temenggung,Maharaja Lela, Menteri, Seri Raja dan Seri Dewa. Bendahara merupakan pegawai yang utama dalam struktur politik negeri Kedah. Walaupun begitu, tidak semua negeri-negeri di Tanah Melayu mempunyai sistem pembesar yang sama.[3]

SISTEM PEMBESAR DI PERAK

Negeri Perak adalah antara negeri Melayu yang mempunyai bilangan pembesar yang ramai. Pada umumnya corak politik di negeri Perak hampir sama dengannegeri Melaka. Namun, perbezaan yang ketara ialah dari segi kedudukan pembesar yang dibahagikan kepada Sistem Pembesar Empat Lipatan. Gelaran pembesarnegeri terbahagi kepada empat peringkat, iaitu Orang Besar Empat,Orang Besar Lapan, Orang Besar Enam Belas dan Orang Besar Tiga Puluh Dua.Antara para pembesar ini, Orang Besar Empat adalah pembesar yang paling berkuasa. Mereka terdiri daripada Orang Kaya Bendahara Seri Maharaja,Orang Kaya Besar Maharaja Diraja, Orang Kaya Temenggung Paduka Raja dan Orang Kaya Menteri Paduka Tuan. Jawatan Bendahara suatu ketika pernah dijadikan satu jawatan diraja, iaitu dalam tingkat ketiga selepas Raja Muda dengan gelaran Tuanku Raja Bendahara Wakilus-Sultan Wazirul-Kabir. Nama jawatan tersebut telah

---

[1]Ruslan Zainuddin dan Abd Sukor Yusuf, Ace Ahead Teks STPM Sejarah Malaysia dan Asia Tenggara (1800-2000), (Shah Alam: Oxford Fajar Sdn. Bhd.,2014),5.

[2] Ibid.,7.

[3] Ruslan Zainuddin , Sejarah Malaysia, (Shah Alam: Fajar Bakti Sdn. Bhd, 2003),21.

SUKATAN PELAJARAN SEJARAH STPM P3

3.1.1 Faktor kemunculan

Faktor-faktor  kemunculan nasionalisme abad ke-20

i.Pengaruh agama Islam.

ii.Peranan bahasa dan kesusasteraan

iii.Pengaruh kewartawanan

iv.Peranan pendidikan

v.Peranan golongan intelektual.

vi.Pengaruh luar.

3.1.2 Gerakan persatuan, kelab dan kesatuan yang berkaitan dengan agama, ekonomi, sosial dan politik.

Sebab penubuhan dan matlamat gerakan persatuan, kelab dan kesatuan yang mendukung gerakan nasionalisme

i.Gerakan Islah/ Islamiah

ii.Persatuan dan kelab Negeri-negeri Melayu.

iii.Kesatuan Melayu Muda.

3.2 Perjuangan mencapai kemerdekaan pada abad ke 20

3.2.1 Pendudukan Jepun 1941-1945

a.Dasar dan kesan pendudukan Jepun ke atas gerakan mencapai kemerdekaan.

3.2.2 Perjuangan secara berperlembagaan 1946-1960.

b.Menilai penentangan orang Melayu terhadap Malayan Union.

c.Menjelaskan Gerakan Anti-Penyerahan di Sarawak.

d.Membincangkan pembentukan Persekutuan Tanah Melayu 1948.

e.Menggalurkan perkembangan perlembagaan di Sabah dan Sarawak.

f.menghuraikan langkah-langkah mengatasi ancaman Parti Komunis Malaya.

3.2.3 Kemerdekaan pada abad ke-20

g.menganalisis langkah-langkah mencapai kemerdekaan 

h.membincangkan faktor-faktor pembentukan Malaysia

i.membincangkan reaksi dalam dan luar negara terhadap pembentukan Malaysia.

j.membincangkan isi-isi Perjanjian Malaysia 1963.

4 Pengisian Kemerdekaan abad ke-20

4.1 Sistem pemerintahan

a.menghuraikan bentuk pemerintahan

i.Persekutuan

ii.Raja Berperlembagaan

iii.Demokrasi Berparlimen

4.2 Pembinaan negara bangsa

4.2.1 Pembangunan sosial pada abad ke-20

a)menjelaskan usaha-usaha ke arah pembangunan sosial

i.Bahasa Kebangsaan

ii.Dasar Pendidikan Kebangsaan

iii.Dasar Kebudayaan Kebangsaan.

iv. Rukun Negara.

4.2.2 Pembangunan ekonomi

b.menganalisis usaha-usaha ke arah pembangunan ekonomi

i.Dasar Pembangunan Luar Bandar

ii.Dasar Ekonomi Baru (DEB)

iii.Dasar Pembangunan Nasional  DPN

Dasar Perindustrian Negara

Dasar Pertanian Negara

c) Menilai sumbangan tokoh

i.Tunku Abdul Rahman Putra al-Haj

ii.Tun Abdul Razak bin Dato’ Hussein

iii.Tun Hussein bin Onn

iv.Tun Dr Mahathir bin Mohamad

4.3  Wawasan 2020

a.menerangkan cabaran dan hala tuju negara.

4.4  Perhubungan luar  pada abad ke-20

a.mengenal pasti asas-asas Dasar Luar Negara

b.membincangkan penglibatan Malaysia dalam organisasi antarabangsa.

i.Komanwel

ii.Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu

iii.ASEAN

iv.Pergerakan Negara Berkecuali

v.Pertubuhan Persidangan Islam (OIC) 

SUKATAN PELAJARAN SEJARAH STPM PENGGAL 3

SEJARAH MALAYSIA DAN ASIA TENGGARA (1800-2000)
BAHAGIAN A: SEJARAH MALAYSIA
TEMA 1

1.1 Institusi pemerintahan

1.1.1 Raja –konsep dan peranan raja   
1.1.2 Konsep, hierarki dan peranan pembesar.

1.2 Hukum adat dan undang-undang.

  1.2.1 Hukum adat

Bentuk dan pelaksanaan

i.Adat Perpatih.

ii.Adat Temenggung.

   1.2.2 Undang-Undang pada abad ke-19

Prinsip-prinsip umum

i.Undang-Undang 99 Perak.

ii.Undang-Undang Tubuh Johor.

1.3 Sistem Sosial abad ke-19

Konsep dan susun lapis masyarakat.

Peranan golongan pemerintah dan golongan yang diperintah.

1.4 Sistem ekonomi sara diri dan Komersial.

Menjelaskan ciri-ciri ekonomi tradisional  STPM P32013

Ciri-ciri  ekonomi komersial.                                   

TEMA 2

2.Transfomasi masyarakat

2.1 Perluasan kuasa asing abad ke-19 hingga 20

      Faktor-faktor dan cara perluasan kuasa asing di Negeri-Negeri Melayu Sabah dan

      Sarawak pada abad ke-19-20.      

     Campur tangan di Perak dan Selangor

     Sistem Residen di Pahang dan Negeri Sembilan.

     Perluasan kuasa British di Negeri Melayu Utara.

     Iperialisme Barat di Sabah dan Sarawak

     Faktor-faktor kemerdekaan Johor sehingga 1914.

2.2 Penentangan terhadap kuasa asing.

1.Dol Said di Naning.

2.Penentangan Pembesar Perak

3.Penentangan Datok Bahaman di Pahang.

4.Penentangan terhadap pentadbiran Brooke di Sarawak

5.Penentangan di Kompeni Berpiagam di Sabah.

6.Penentangan di Terengganu.

7.Penentangan Tok Janggut di Kelantan.

2.3 Pengubahsuaian dalam pentadbiran , ekonomi dan pendidikan

Perubahan dalam pentadbiran di Negeri-negeri Melayu, Sabah dan Sarawak.

; Sistem Residen 1870an-1895.

Perubahan dan perkembangan ekonomi di Negeri-negeri Melayu, sabah dan Sarawak.

Perubahan sistem pendidikan di Negeri-negeri Melayu, Sabah dan Sarawak.

2.4 Masyarakat pelbagai kaum pada abad ke-19-20

Perkembangan masyarakat pelbagai kaum di Negeri-negeri Melayu, Sabah dan Sarawak.

3. Nasionalisme dan Pembentukan Negara Bangsa

3.1 Gerakan nasionlisme

SOALAN STPM P3 TAHUN 2013

                                                                                               

SOALAN PEPERIKSAAN STPM SEJARAH MALAYSIA DAN ASIA TENGGARA (1800-2000) KERTAS 3 2013

SOALAN STPM P3 TAHUN 2013

Jawab empat soalan sahaja. Dua soalan daripada Bahagian A dan dua soalan daripada Bahagian B

BAHAGIAN A (SEJARAH MALAYSIA)

[40 markah]

1.Jelaskan peranan Raja-Raja Melayu sebelum tahun 1874    [20]

2.Pendudukan Jepun di Tanah Melayu biarpun singkat telah meninggalkan  pelbagai kesan terhadap aspek politik, sosial dan ekonomi di Tanah Melayu. Berikan ulasan anda tentang pernyataan tersebut.                                                                                                                                            [20]

3.Bincangkan usaha-usaha yang dilakukan oleh Malaysia dalam Pertubuhan Persidangan Negara-negara Islam OIC. [20]

BAHAGIAN B (SEJARAH ASIA TENGGARA)

[40 markah]

4.Bincangkan ciri-ciri ekonomi tradisional di Vietnam sebelum berlakunya perluasan kuasa Perancis [20]                                                                                                                                                   5.Analisis faktor-faktor yang mempengaruhi kemunculan kesedaran nasionalisme di Indonesia pada abad ke-19.                                                                                                                           [20]            

6.Nilaikan dasar luar Filipina dari tahun 1945 hingga 1963. [20]

                                                                                                                                         

SEJARAH MALAYSIA P3

PENTAKSIRAN SEJARAH STPM PENGGAL 3

SEJARAH PENGGAL 3.

Penggal Pengajian	Kod dan nama kertas	Jenis Ujian	Markah (Wajaran)	Masa	Pentadbiran
Penggal 3	940/3 Sejarah  3	Ujian bertulis Soalan esei 6 soalan diberikan Jawab 4 soalan daripada 6 soalan	80 (29%)	2 jam	Pentaksiran berpusat